Sách và các bài báo

Sách địa động lực hiện đại lãnh thổ Việt Nam

Nghiên cứu đặc trưng cấu trúc và địa động lực trên thế giới đã đạt được những thành tựu to lớn trong những năm gần đây nhờ việc khai thác, áp dụng có hiệu quả lý thuyết động mới về kiến tạo các mảng thạch quyển. Các công trình nghiên cứu đã bao quát toàn bộ Trái đất, từ Nhân cho đến Vỏ. Từ đó lý giải, xác định quy luật, các điều kiện địa chất-địa động lực là cơ sở của các quá trình tích tụ và phân bố khoáng sản cũng như nguyên nhân, điều kiện phát sinh các dạng tai biến tự nhiên đang xảy ra hàng ngày, hàng giờ trên bề mặt Địa cầu. Hầu hết các quốc gia có nền khoa học tiên tiến trên thế giới đều tiến hành những công trình nghiên cứu một cách tổng hợp và chi tiết về đặc điểm cấu trúc sâu và hoạt tính địa động lực thạch quyển ở quy mô khu vực cũng như trên phạm vi lãnh thổ quốc gia. Những kết quả nghiên cứu đó đã đem lại nhận thức ngày càng sâu sắc về quá trình vận động của Trái đất, góp phần quan trọng trong thăm dò, khai thác tài nguyên thiên nhiên và bảo vệ môi trường phục vụ phát triển bền vững.

Hướng nghiên cứu địa động lực lãnh thổ Việt Nam bắt đầu được triển khai từ những năm 1970, chủ yếu trên cơ sở thuyết địa máng, đã không còn phát huy hiệu quả. Việc áp dụng lý thuyết kiến tạo mảng trong nghiên cứu cấu trúc, sinh khoáng và tai biến tự nhiên lãnh thổ Việt Nam đã được tiến hành trong những năm gần đây, song còn chưa có hiệu quả cao, chưa mang đến những hiểu biết chuẩn xác hơn về cấu trúc và các điều kiện địa chất – địa động lực trong phân tích tai biến tự nhiên của đất nước. Một số nghiên cứu có tính chuyên sâu hơn về địa động lực (cổ và hiện đại) còn đang tản mạn, mới tập trung vào một vài khu vực nhất định mà thế giới quan tâm (ví dụ đới đứt gãy Sông Hồng, Lai Châu – Điện Biên). Thạch quyển Việt Nam và các quá trình địa động lực, đặc biệt là địa động lực hiện đại, còn là một mảng trống và là dấu hỏi lớn. Các bản đồ, sơ đồ đia động lực hiện có chưa đáp ứng được những đòi hỏi chuyên sâu trong nghiên cứu động đất và các tai biên tự nhiên phục vụ cho phát triển kinh tế-xã hội của đất nước.
Các phương pháp phổ biến được các nhà địa động lực Việt Nam áp dụng trong nghiên cứu địa động lực:
1. Phương pháp phân tích bề dày, tướng đá;
2. Phương pháp phân tích các bề mặt bất chỉnh hợp (Mặt không chỉnh hợp; Phân loại bất chỉnh hợp);
3. Phương pháp địa mạo: Phân tích các bề mặt san bằng; Phân tích địa hình, hình thái sông suối (uốn khúc, phương, phân dị địa hình…);
4. Phương pháp phân tích kiến trúc (khe nứt, đứt gãy, uốn nếp, thớ chẻ, đai mạch, đặc điểm hình thái địa hình, kiến trúc hình thái mặt bất chỉnh hợp, nhất là khôi phục cổ ứng suất và tách pha biến dạng ..);  Phương pháp địa chất truyền thống; Phương pháp kiến tạo vật lý;  Phương pháp mô hình hóa);
5. Phương pháp phân tích tổ hợp thạch kiến tạo;
6. Phương pháp địa vật lý (trọng lực, từ, địa chấn. ..);
7. Phương pháp mô hình DEM (thử nghiệm ..) và
8. Các phương pháp phân tích tuổi đồng vị, tuổi biến dạng…

Đặc trưng cấu trúc sâu và đặc điểm địa động lực là cơ sở cơ bản nhất cho việc nghiên cứu dự báo tài nguyên khoáng sản của đất nước, trong đó có cả khoáng sản rắn và khoáng sản lỏng như dầu khí. Kết quả của hướng nghiên cứu này sẽ đóng góp cơ sở lý luận quan trọng trong việc nghiên cứu dự báo các tai biến địa chất khác nhau. Đây là một định hướng nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng song trên thực tế ở Việt Nam cho đến nay vẫn chưa có một công trình nghiên cứu tổng hợp và đầy đủ nhằm xác định quy luật sinh khoáng và định hướng cho việc dự báo thăm dò khoáng sản cũng như các điều kiện địa chất tự nhiên liên quan đến các tai biến địa chất (nguồn gốc địa động lực) phục vụ cho phân vùng dự báo tai biến địa chất (động đất, núi lửa, nứt – sụt đất, trượt – lở đất, sóng thần, lũ lụt… ).

Địa động lực hiện đại là động lực của vận động kiến tạo xảy ra trong hiện đại. Xét về thời gian thì có hai quan điểm: Một số người cho rằng các biểu hiện hoạt động chỉ tính từ Holocene trở lại đây (khoảng 11 500 năm). Nhóm thứ hai lại cho rằng có biểu hiện hoạt động từ cuối đệ tứ (từ 100 000 năm đến 130 000 năm). Chúng tôi cho rằng nói đến địa động lực hiện đại đồng thời phải xét đến hai yếu tố sau:
– Động lực của vận động kiến tạo hiện đại, tính từ Holocene trở lại đây (khoảng 11 500 năm).
– Xét đến quá trình phát triển địa động lực trong Kainozoi.

Các phương pháp thường được sử dụng trong nghiên cứu địa động lực hiện đại gồm:
1. Các phương pháp lịch sử;
2. Phương pháp so sánh bản đồ địa hình – địa mạo;
3. Phương pháp đo đạc chuyển động hiện đại và quan trắc định kỳ (đo lặp trắc địa truyền thống: đo độ dài cạnh (trilateration), đo lặp góc (triangulation); trắc địa không gian (VLBI, SLR, GPS, SAR…);
4. Phương pháp phân tích tuổi đồng vị, sinh vật (C14, thân cây, phức hệ động thực vật – phân tích địa tầng Đệ tứ ..);
5. Phương pháp phân tích hình thái địa mạo: sườn vách kiểu facet kiến tạo, sông suối, khúc uốn, dị thường địa hình…;
6. Phương pháp nghiên cứu trạng thái ứng suất thạch quyển:
– Nghiên cứu cổ động đất và cơ chế chấn tiêu động đất.
– Phương pháp nghiên cứu quy luật nứt nẻ, biến dạng trong lỗ khoan (breakout borehole).
– Phương pháp phân tích biểu hiện tai biến địa động lực (nứt – sụt đất, trượt – lở đất, núi lửa, nước khoáng – nước nóng, động đất. ..).

Cuốn sách “Địa động lực hiện đại lãnh thổ Việt Nam” được các tác giả biên tập trên cơ sở kết quả nghiên cứu nhiều năm về lĩnh vực cấu trúc thạch quyển và địa động lực hiện đại. Đây là một định hướng nghiên cứu mới, còn chưa được phát triển mạnh ở nước ta. Vì vậy, có thể nói đây là tài liệu đầu tay, được biên tập trên cơ sở hiểu biết nhất định của các tác giả. Và cũng có thể có những hạn chế nhất định, mong độc giả thông cảm và đóng góp ý kiến bổ sung để được hoàn thiện hơn.

Linkdownload: https://www.mediafire.com/?x0yu5259hg74go5