Sách và các bài báo

Sách tai biến động đất và biện pháp phòng tránh giảm nhẹ thiệt hại

Hơn 255.000 người chết trong trận động đất ở Đường Sơn, Trung Quốc năm 1976 (M=7,7); khoảng 10.000 người chết ở thủ đô Mexico năm 1985 trong một trận động đất với M=8,1; 6.281 người chết cộng với thiệt hại ước tính khoảng trên 100 tỷ Đô la Mỹ tại Kobe năm 1995, v.v…; động đất thật sự là nỗi kinh hoàng và khiếp sợ của toàn nhân loại.
Các trận động đất mạnh xảy ra dọc các đới hút chìm sẽ gây ra sự dịch trượt đột ngột lớn bề mặt đáy biển, làm xáo động khối nước trên nó và gây nên sóng thần. Sóng thần được hình thành do nhiều nguyên nhân nhưng hầu hết các đợt sóng thần có sức tàn phá lớn đều được hình thành từ các trận động đất mạnh. Các đợt sóng này có thể di chuyển rất xa từ vị trí chúng được hình thành. Năm 1960 tại Chile, động đất 9,5 độ Richter gây ra vùng rộng lớn biến dạng bề mặt đáy biển, khoảng 1.000 km chiều dài, từ đó sinh ra sóng thần. Các ngọn sóng thần không những ập vào bờ biển Chile mà còn gây phá hoại nghiêm trọng tại Hawaii, Nhật Bản và nhiều nơi khác của vùng bờ Thái Bình Dương. Gần 289.000 người chết và mất tích trong trận động đất gây sóng thần ngày 26 tháng 12 năm 2004 tại Sumatra (M=9,0) thực sự là cú sốc lớn, làm thay đổi nếp suy nghĩ thông thường của các nhà quản lý và rằng chúng ta cần phải nghiêm túc suy ngẫm, có biện pháp tích cực hơn trong phòng chống loại thiên tai đặc biệt nguy hiểm: Động đất và động đất gây sóng thần.
Nhằm mục đích giảm nhẹ thiệt hại do tai biến động đất gây ra, điều quan trọng nhất là phải đảm bảo tính bền vững của các công trình xây dựng. Thực tế quan sát mức độ phá hoại do các trận động đất gây ra trong thế kỷ qua trên thế giới đã chứng minh rằng các công trình xây dựng không đề cập tới ảnh hưởng của tai biến động đất đều bị phá hoại nặng nề.
Một điều quan trọng nữa là vấn đề giáo dục các biện pháp phòng chống động đất. Thiết nghĩ vấn đề này cũng cần được đưa vào chương trình giáo dục phổ thông và coi hiểm hoạ động đất như một dạng tai biến tự nhiên đặc biệt. Phải tuyên truyền đến mọi người dân để họ nắm được những vấn đề cơ bản trong phòng tránh và giải quyết hậu quả do động đất gây ra.
Nhiệm vụ của các nhà địa chấn học là nghiên cứu các đặc trưng của động đất: nguyên nhân, biểu hiện hoạt động, và các tính chất của nó. Tất nhiên, các nhà địa chấn học còn lợi dụng sóng địa chấn để nghiên cứu cấu trúc của Trái  Đất, đánh giá tiềm năng dầu khí và khoáng sản, và theo dõi các vụ nổ hạt nhân từ một địa điểm rất xa.
Động đất cũng còn là đối tượng rất được quan tâm đối với các kỹ sư xây dựng, kiến trúc sư, các nhà quy hoạch, các nhà quản lý và thậm
chí là cả các nhà hoạt động chính trị. Một thực tế là mọi dân tộc trên thế giới, từ nơi có hoạt động động đất mạnh như Nhật Bản, Mỹ, Chi Lê, v.v…, đến hoạt động động đất yếu, luôn phải chịu ảnh hưởng của hậu quả do động đất gây ra.
Do yêu cầu ngày càng tăng về hiểu biết tai biến động đất của các cán bộ chuyên nghiệp cũng như không chuyên nghiệp, sinh viên đại học cũng như học sinh đang ngồi trên ghế nhà trường. Việc biên tập một cuốn sách về tai biến động đất là cần thiết.
Cuốn sách Tai biến Động đất và Sóng thần được biên tập và xuất bản lần đầu vào năm 2008, với số lượng bản in là 1.000 cuốn, trên cơ sở kinh phí và kết quả của dự án “Đánh giá mức độ phá hoại và giải pháp phòng tránh, giảm nhẹ thiệt hại do động đất gây ra trên lãnh thổ Việt Nam” do Hội Khoa học Kỹ thuật Địa vật lý Việt Nam thực hiện năm 2007 – 2008 dưới sự chủ trì và cung cấp kinh phí của Liên Hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam.
Nhờ sự quan tâm của Lãnh đạo Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam, cuốn Tai biến động đất và sóng thần được Nhà xuất bản Khoa học tự nhiên và công nghệ tổ chức biên tập tái bản vào năm 2010.
Sự kiện động đất kích thích xảy ra tại hồ thủy điện Sông Tranh 2 đặt ra nhiệm vụ biên tập cuốn Tai biến động đất và biện pháp phòng tránh giảm nhẹ thiệt hại. Đây là cuốn sách đề cập tới một vấn đề phức tạp của tai biến động đất vì vậy không tránh khỏi những khiếm khuyết nhất định. Tác giả mong các độc giả thông cảm và cũng mong nhận được mọi ý kiến đóng góp bổ sung để góp phần nâng cao hiệu quả của các công trình xuất bản trong tương lai về dạng tai biến tự nhiên trên lãnh thổ Việt Nam.